|
بخش اول - فصل سوم
نغمه خوانيِ تركيبهاي منفصل قبلاً با خواندن 14 دانگ اصلي، 6 چهارصدايي، يك دانگ فرعي، و تركيبات متصل آنها آشنا شديم. اكنون با تركيب منفصل اين دانگها كه خود به دو نوع “گاموار” و “غيرگاموار”ميباشد، آشنا ميشويم. لازم به توضيح است كه در تركيب متصل، نت ايست در دو دانگ مشترك، ولي در تركيب منفصل نت ايستِ دو دانگ با هم متفاوت است و فاصلة ميان دو دانگ هميشه يك دوم بزرگ ميباشد. نوع اول : تركيب گاموار (گامگونه) اين نوع تركيب، بهگونهاي است كه نتِ ايستِ دانگِ اول در اولِ دانگ، و نتِ ايستِ دانگِ دوم در انتهاي آن قرار دارد. يعني نتِ ايست در ابتدا و انتهاي گام وجود دارد و در واقع نتِ ابتداي گام در انتها تكرار ميشود. چون اين ويژگي، همانند گامهاي غربي است، آن را تركيب گاموار نهاديم كه خود نيز بر دو نوع ميباشد: 1- تركيب گاموارِ قرينه در اين نوع تركيب، دو دانگ تركيب شونده، همفاصله بوده و فقط نتهاي ايست آنها (ازلحاظ ِ اول و آخر بودن دانگ) با هم فرق ميكند. كه اين نوع تركيب بيشتر در موسيقي غربي استفاده شده و در موسيقي ما كمتر مورد استفاده قرار ميگيرد. مانند كلية گامهاي ماژور (ديزدار و بملدار). براي سرايش اين گامها مراجعه شود به كتابهاي سلفژِ موسيقيِ غربي.
2- گاموارِ غير قرينه در اين نوع تركيب، دو دانگ تركيبشونده، همفاصله نبوده و اين نوع تركيب نيز بيشتر در موسيقي غربي مورد استفاده دارد. مانند انواع گامهاي مينور. هرچند اين دو نوعِ تركيب در موسيقي ما كمتر مورد استفاده دارد، ولي سرايشِ اين نوع تركيب در دو فصلِ قبلِ اين كتاب آورده شده و از تكرار آن در اين فصل خودداري شده است.
نوع دوم: تركيب غيرِگاموار(غيرگامگونه) همانگونه كه از نام اين نوع تركيب برآمده است، نتهاي ايست در دو دانگِ تركيبشونده (كه ممكن است با هم قرينه يا غيرِ قرينه باشند) به فاصلة دومِ بزرگ يا پنجمِ درست از يكديگر قرار ميگيرند و پهنة صوتي كه شبيه گام است را بهوجود ميآورند كه البته به آن گام نميگوييم. مانند درآمد در دستگاه “راستپنجگاه”:
اكنون به بعضي از تركيبهاي منفصل كه در موسيقي ايراني كاربرد زيادي دارد ميپردازيم: درس اول: تركيبِ منفصلِ دانگهاي “درآمدِ ماهور” + “ نوا” (درآمدِ دستگاهِ راستپنجگاه) قبلاً با هر يك از دانگهاي فوق آشنا شدهايم. اكنون با تركيب اين دو دانگ به صورت منفصل كه اساس درآمد در “دستگاهِ راستپنجگاه” را تشكيل ميدهد، آشنا ميشويم. روش خواندن در اين تركيبها به اين صورت است كه بعد از خواندنِ دانگِ اول بايد يك فاصلة دوم بزرگ (فاصلة ميان دو دانگ) را اجرا كرده و سپس وارد دانگ دوم شده و آن را بخوانيم. پس بايد بهراحتي بتوانيم فاصلة دوم بزرگ را در هر جايي كه دانگ تمام شده اجرا كنيم. تركيب دو دانگ فوق را كه در زير آمده است تقليد صوت كنيد:
تركيب منفصلِ پايينرونده و بالاروندة دو دانگ
تمرينهاي جاذبه تمرين اول جاذبه (متصل) :
تمرين دوم جاذبه (منفصل) :
تمرين سوم جاذبه (ضربي)
:
تمرينِ متصل براي تركيب منفصلِ دو دانگ “درآمدِ ماهور + نوا” (درآمد راست پنجگاه)
خواندن ملودي به صورتهاي ديگر
ملودي زير را بسرائيد اكنون كه با اين تركيب آشنا شدهايد، براي آزمايش تواناييِ خود ملودي مشهورِ زير را بسرائيد:
|
